Rêbaza
zimanê kurdî
ya bi tîpên latînî

ĵi lêkçerên
Rewşenbîrê kurd
Mîral Mîrhac Zîlanî

Rêkxistin û amadekirina
Benav Şemdîn
1992

Pêşgotin: Benav Şemdîn

Naveroka vê Rêbazê li gelek xolên zimanê kurdî li bacêrê zaxo piştî sala 1991 ĵi layê rewşenbîrê kurd Mîral Mîrhac Zîlanî weko rêbazek bo fêrbîna rêzmana zimanê kurdî bi tîpên latînî hate dan. Li sala 1992 min beşdarî li xolekêda kir bo verbîna nivisînê bi tîpên latînî li bacêrê zaxo, birastî xoleka berketî bî û min gelek mifa ĵê dît. Ev naveroke pêkhatiye ĵi wan lêkçerên li wê xolê hatîne dan ewên min kom kirîn û êxistîn ber dest. Cihê gotinê ye ko evî rewşenbîrî xwe gelek zehmet dida dako gelek xelkê kurditanê ĵi hawelatiya û qotabiya bi şêweyekî durist vêrî zimaê xwe bibin. Herwesa xolêt taybet vekirin bo ew kesanên biyanî û ewropî ewên li dezgayên mirovaniyê û netewên êkgirtî li kurdistanê kar dikirin.
 

Tîpên kurdî – ABE ya kurdî

 A, B, C, Ç, D, E, Ê, F, G, H, I, Î, Ĵ, K, L, M, N, O, P, Q, R, S, Ş, T, U, Û, V, W, X, Y, Z )

( a, b, c, ç, d, e, ê, f, g, h, i, î, ĵ, k, l, m, n, o, p, q, r, s, ş, t, u, û, v, w, x, y, z )

Tîpên bê deng.

(B, C, Ç, D, F, G, H, Ĵ, K, L, M, N, P, Q, R, S, Ş, T, V, W, X, Y, Z )
(b, c, ç, d, f, g, h, ĵ, k, l, m, n, p, q, r, s, ş, t, v, w, x, y, z )


Tîpên dengdar

 ( A, E, Ê ) , ( I, Î ) , (O, U, Û )
 ( a, e, ê ) , ( i, î ) , (o, u, û )

Tîpên dengdar ên dirêj.

 (A, Ê, Î, O, Û)
 (a, ê, î, o, û)

Tîpên dengdar ên kurt.

 (E, I, U).
 (e, i, u).

cihderk

A …………………………………… a
E ……………………………… e
Ê ………………………… ê
I ……………………… i
Î ………………… î
O …………… o
U ……… u
Û … û

Wekirina devî
 

Sirûdê firîştah

Dengek..... li asîman blav dibû, di berbanga her roĵekê de, wekî awazên suriştî û wekî sazekî bi nalîn..... hemî dever şad dikir, li kontarê çiya firîştahekî payedar çavên xwe li hawêr digerand û bi ewî dengî, sirûdê ĵiyanek ferxend digot. Hemî bilbil hîn dikir, hemî av û dar hîn dikir çawa bistirên û çawa biĵîn.
 
Pirs:-
1- ew deng çawa belav dibû ?
      Wekî awazên suriştê û wekî sazekê bi nalîn.
2- kê li kontarê çiya çavê xwe digerand ?
      firîştahekî payedar.
3- fiîştah bi dengê xwe çi sirûd digot ?
      Sirûdê ĵiyanek ferxend digot.
4- her peyvekê bêxe hevekekê da ?
      Berbang , kontar , firîştah , ferxend , payedar , sirûd.
    Berbang    : keleşêr di berbanga roĵêde bang dide.
                      Di berbanga hemî roĵada kew dixwînit.
    Kontar      : li kontarê çiyayê metîn befir lê sipî dikit.
    Firîştah     : firîştah leşkerê xudane.
    Ferxend    : ez xebat dikim ĵi boyî ĵiyanek ferxend.
    Sirûd        : li dibistanê zarok hînî sirûdê nîştimanî dibin.
5- Evan peyvan bi awayên nasîna bingeha kîtên wan rave bike ?
      ĵiyanek , bilbil , digerand , bistirên , hawêr , sazekê.

     Q Q Q
     ĵi ya nek  ------- bingeha kîta peyva (ĵiyanek).
     |   |    V
     1  2  3
      Q Q
     bilbil        ------- bingeha kîta peyva (bilbil).
     V V
     1   2
      Q Q Q
     di ge rand ------- bingeha kîta peyva (digerand).
     |    |     V/
     1    2   3
 

Giriftarek ......di bendîxanê de dest û ling bi dehmen, ĵiyanek girçin derbas dikir, li malê ĵî ti deramet ĵi xêzana wîre tinebû. Diĵminê çivêl, yê ku ew xistî bû bendîxanê de, ti mehder lê ne dikir.......lê dîsan ĵî ne dima bê beyav û piştkolî ĵi narvîna xwe ne dikir.
Pirs:
1- kî di bendîxanê deye ?
    giriftarek .
2- çi di dest û lingên wî dene ?
    dehmenin.
3- Diĵminê çivêl çi li giriftar kirî bû ?
    ew xistîbû bendîxanê de û ti mehder lê ne dikir.
4- Li hember evê rewşê giriftar çawa bû ?
    ne dima bê beyav û piştkolî ĵi narvîna xwe ne dikir.
5- Hindek beْên peyvê ĵi evî deqî derêxe ?
 

6- Hindek nimûnan ĵi evî deqî derêxe li ser corên peyvê ?
     dumil  :  bendîxane, piştkol.
     Ferma :  deramet, beyav.